Gefeliciteerd!

Preek over Mattheus 5:1-12 in een serie over de Bergrede te Everdingen.

Károly Ferency – Sermon on the Mountain (1896)

Gemeente van Jezus Christus,

Gefeliciteerd, van harte gefeliciteerd. Vanmorgen heeft u de beste keus van uw leven gemaakt: Je bent naar de kerk gekomen. Gefeliciteerd, want vanmorgen hoort u dat u zalig wordt. En hoe! Want Jezus zélf feliciteert ons vanmorgen. Zo zou je dat woord ‘zalig’ kunnen vertalen: Zalig zijn de armen van geest. Gelukkig, te feliciteren zijn de armen van geest.

Vanmorgen in de kerk gebeurt er dus net zoiets als van de week gebeurde in de Angniese van Langerakdreef in Vianen. U heeft het vast op de voorpagina van de Vijfheerenlanden zien staan: De Jackpotkanjer van de postcodeloterij viel in die straat in Vianen. 10 miljoen euro mochten ze daar met elkaar verdelen. Dat kwam neer op 434.782 euro per lot. Zo komen ze je dat vertellen: ‘Gefeliciteerd, uw lot heeft prijs. Houdt u vast: u deelt mee in de Jackpot van 10 miljoen euro.’ Op de foto zie je allemaal uitgelaten mensen. Ja, het zal je maar overkomen. Wat kun je allemaal niet met zo’n bedrag doen.

Maar wij hoeven het vanmorgen niet met minder te doen hoor! Jezus doet niet onder voor de Postcodeloterij, echt niet! Jezus zegt: Ik feliciteer de armen van geest, want voor hen is het Koninkrijk der hemelen! En in vers 6: Ik feliciteer de zachtmoedigen, want zij zullen heel de aarde erven. Nu, dat is pas een Jackpot! Héél de aarde! Dat is nog een categorie hoger. Zodat we kunnen zeggen: Toch is het beter híer in de kerk te zitten vanmorgen, dan dat je in de Angniese van Langerakdreef in Vianen woont met zo’n mega-geldbedrag in handen. Hier is meer te halen!

Misschien bevreemd het u, als ik zo spreek over ‘hier in de kerk valt veel te halen’. Daar hebt je nu nog nooit wat van gemerkt. Integendeel. We hebben meestal 3, soms wel vier collectes. Daar wordt je toch wel geacht wat in te doen. En daarnaast: de kerkrentmeesters sturen altijd een brief met actie kerkbalans. En dan nog die bazaar van een paar weken terug: opnieuw diep in de buidel tasten! Een krentenbrood voor honderd euro werd er geveild aan het einde van de avond.

Nee, als je al wat krijgt in de kerk, dan is dat niet handje-kontantje. En misschien zegt u ook wel: Daarvoor kom ik ook helemaal niet. Om hier iets te halen. Zo mag je over God toch ook helemaal niet spreken. Wij hebben toch helemaal niets te willen of te krijgen? We hoorden vanmorgen de Tien Geboden. Het is toch de bedoeling dat we die houden, dat wij ons daarvoor inspannen. Dat wij God proberen te volgen in dit leven, en dat is toch vooral afzien. Strijden tegen de zonde en zo. Ergens heb je wel in je achterhoofd: Als ik maar goed leef, dan mag ik later vast in de hemel komen. Maar dáárom doe je het toch niet? Het gaat in de kerk toch niet om hebzucht, om de hemel met alle rijkdom en heerlijkheid. Geloven doe je toch niet om er béter van te worden, maar omdat God dat waard is. Omdat God God is. Om wille van Zijn liefde.

Dat is heel mooi, als u dat zo ziet en gelooft. Daarmee raak je zeker de kern. Ja, daarom gaat het ons ten diepste hier in de kerk: Om de liefde van God en de liefde tot God, die als het goed is uitstraalt naar de mensen om ons heen en zo zichtbaar wordt in ons leven. Maar het is niet het enige. Er valt wel meer te zeggen. Heel de Bijbel door zien we ook dat God de mensen die bij Hem horen wil zegenen.

Dat begon bij Adam en Eva: voor hen schiep Hij een hele wereld van overvloed, waar ze onbeperkt van mochten genieten. Hij zegende de aartsvaders Abraham, Izaak en Jakob met grote kudden vee en rijkdom. Zij leden geen gebrek omdat zij God dienden. God belooft hen zelfs het hele land Kanaän, wat ook werkelijkheid wordt als het volk Israël onder Jozua het land in bezit mag nemen. Een land vloeiende van melk en honing. Met druiventrossen zo groot dat je ze met een paar man moet dragen. Zo lees je in Deuteronomium 28 dat Mozes mag beloven: ‘Gezegend zult u zijn in de stad, en gezegend zult u zijn op het veld. Gezegend zal zijn de vrucht van uw schoot, de vrucht van uw land en de vrucht van uw vee, de dracht van uw koeien en de jongen van uw kleinvee. Gezegend zal zijn uw korf en uw baktrog.’

Dat klinkt goed toch? Daar mag je op rekenen als je bij God hoort. En die lijn zet Jezus voort! Gezegend, gefeliciteerd, zalig ben je. En je ontvangt hier in de kerk de belofte: Voor u is de hemel op aarde, het Koninkrijk der hemelen voor eeuwig en altijd. Gefeliciteerd. 

Wacht even, zegt u, Jezus feliciteert toch niet per se míj. Hij spreekt toch niet míj zalig. Wij lezen dit toch in de Bijbel, dat Hij dat daar tegen zijn discipelen zegt. Dat is een kleine kring om Jezus heen. Dat zijn maar 12 mensen. In hoofdstuk 4 van Mattheus staat hoe Jezus begint met zijn openbaar optreden onder de mensen en de eerste discipelen roept om Hem te volgen. Er staat ook dat er een grote menigte naar Hem toe komt, omdat Hij al hun kwalen en ziekten kan genezen. ‘Een grote menigten volgden Hem, uit Galilea en Dekapolis, uit Jeruzalem en Judea en van over de Jordaan.’

Maar in vers 1 van hoofdstuk 5 lijkt Jezus zich een beetje terug te trekken. Hij klimt een berg op en zijn discipelen staan om Hem heen. We kunnen hieruit afleiden dat de menigte wel hóórde wat Jezus vertelde, maar Hij vertelde het toch in de eerste plaats aan zijn eigen discipelen. Je zou kunnen zeggen: Er wonen ook heel veel mensen in de Angniese van Langerakdreef die wél hun buren heel erg blij zien, díe werden gefeliciteerd, maar zij niet. Gaat dat dan bij Jezus net zo? Dat zou wel heel triest zijn: Sorry, jij hebt geen lot uit te loterij. Jezus heeft jou niet getrokken, dus helaas. Geen Koninkrijk der hemelen voor jou.

Gelukkig niet. Jezus zegt niet: Gefeliciteerd, discipel van mij, want voor jou is het Koninkrijk der hemelen. Nee, Hij gaat niet uit van een uiterlijk criterium. De dingen die Jezus noemt in die zaligspreking hebben veel meer een innerlijk karakter.

Laten we ze eens langs lopen. Jezus feliciteert mensen die arm van geest zijn. Wat is dat? Arm van geest? De armen, dat zijn mensen die niets hebben. Economisch gedupeerden. Helemaal in de tijd van Jezus, toen er nog geen sociale voorzieningen waren. In het Oude Testament zijn de armen dan ook een groep die Gods bijzondere zorg en aandacht kregen. Profeten roepen er ook steeds toe op de armen te helpen. Daardoor kreeg ‘arm-zijn’ een bijzondere godsdienstige betekenis: Armen, dat zijn mensen die het zélf niet redden in het leven en daarom moeten leven van wat God hen geeft, van Gods zorg voor hen. Dat bedoelt Mattheus met die toevoeging: arm van geest. Ja, dat zijn economisch armen, maar breder of dieper ook gééstelijk armen. Bent u arm van geest? Wie van ons is er eigenlijk arm? Wij kunnen best voor onszelf zorgen, daar hebben we God niet voor nodig.

Dan feliciteert Jezus mensen die treuren, die verdrietig zijn. We zijn allemaal wel eens verdrietig denk ik. Dat gaat diep. In de Bijbel gaat het nog dieper als bedacht wordt dat alle verdriet voortkomt uit de zonde en ellende die in deze wereld is. Verdriet is een teken dat het Koninkrijk van God nog niet is aangebroken. Treuren, dat is dus: uitzien, zuchten, verlangen naar dat Koninkrijk. Ja, verlangt u daarnaar?

De derde keer feliciteert Jezus de zachtmoedigen. Dat zijn de zachte mensen, mild, vriendelijk, mensen die over zich heen laten lopen. Mensen die niet zo in aanzien staan in deze wereld. Mensen zonder macht en kracht. Jezus feliciteert dat soort mens, maar dat is niet echt ons ideaal: Wij houden van stevige mensen, die opkomen voor zichzelf, die vooruitkomen in de wereld. Dit is zo soft.

Dan feliciteert Jezus mensen die honger en dorst hebben naar gerechtigheid: Dat zijn mensen die rechtvaardig leven, nét zo’n eerste levensbehoefte vinden als eten en drinken. Komt dat ook voor in jouw prioriteitenlijstje?

Als vijfde verklaart Jezus mensen zalig die barmhartig zijn, die zich ontfermen over anderen, een hart vol medelijden hebben. Nou, met medelijden kom je niet zover meer tegenwoordig. Het is ieder voor zich en eigen verantwoordelijkheid. Wie heeft er medelijden met de Grieken die in crisis zijn?

Vervolgens feliciteert Jezus reinen van hart. Nou, die kunnen we wel overslaan. Rein, dat wil zeggen: integer, met heel je wezen gericht op het doen van Gods wil. Dat willen wij ook wel, maar soms ook niet.

Zalig zijn de vredestichters. Dat is een mooie: Niet alleen vredelievend, maar ook: actief je inzetten om vrede te stichten. Als we er daar eens méér van hadden in de wereld. In Palestina, in Afghanistan, in Somalië, in de Nederlandse politiek, op je werk, in de familie. Dat zou prachtig zijn. Maar die groep is wel klein hoor. Hiervoor geldt hetzelfde als voor die zachtmoedigen: Van die zachte mensen, daar heb je er niet zoveel van.

Als laatste feliciteert Jezus de mensen die vervolgd worden omdat ze leven zoals God het wil: rechtvaardig. Of omwille van Jezus zelf. Nou, dat geldt al niet zo voor ons, want vervolging kennen wij niet zo in Nederland.

Nou, als wij onszelf zo langs die zaligsprekingen leggen, dan ga je nog twijfelen ook: Feliciteert Jezus mij eigenlijk wel? Ik zit hier wel in de kerk, maar de dingen die Jezus noemt, die durf ik niet zomaar op mijzelf toe te passen. Sommige dingen heb ik wel of een beetje, maar andere niet!

Gemeente, als je zó de Bijbel gaat lezen, dan wordt je niet vrolijk. Als je zó de zaligsprekingen leest, als een opsomming van vereisten. Waar je aan moet voldoen vóór je mag delen in de Gods genade. Vóór je het Koninkrijk ontvangt. Dan wordt het cirkeltje van mensen die gefeliciteerd worden wel héél mager. En zo kennen we God niet! God is niet iemand die zo min mogelijk mensen gelukkig wil maken, maar zo véél mogelijk. Daarvoor is Jezus gekomen. Jezus bracht dat al in de praktijk: Hij heeft al vele mensen genezen. Hij bracht het Evangelie, de goede boodschap van het Koninkrijk. En dat doet Hij niet enghartig, maar ruim. Iedereen mag en moet het horen.

En Jezus’ eerste toespraak in het Mattheus-evangelie vinden we dan hier in de bergrede. En het éérste woordje wat Jezus dan uitspreekt is: Gefeliciteerd. In de rest van de bergrede komt best ook nog wel het één en ander aan de orde, over hoe volgelingen van Jezus moeten leven in deze wereld. Maar vóórdat Jezus hen dat vertelt, vóór de eisen uit, gaat de genade. Daarin zit ook een opmerkelijke parallel met het Oude Testament.

Je zou kunnen zeggen dat Jezus hier een nieuw Mozes is. Die klom de Sinaï op om daar Gods wetten in ontvangst te nemen. Het eerste daarvan zijn de Tien Geboden. Maar ook die beginnen met de woorden, zoals we vanmorgen ook weer hoorden: ‘Ik ben de HEERE Uw God, die u uit het slavenhuis van Egypte bevrijdt heeft.’ Dat was Gods genade: Zijn bevrijding van het volk, en dat Hij nu hun God wilde zijn. Precies zo, staat ook hier van Jezus dat Hij een berg opgaat en gaat zitten om onderwijs te geven. En dan spitsen wij onze oren, want daar gaat dus een openbaring komen, een nieuwe genadeverkondiging van Gód uit. Met dat gezag spreekt Jezus hier.

En ook Jezus begint niet met een heel eisenpakket, maar met zaligsprekingen. Jezus bedoelt met die armen van geest, treurenden, zachtmoedigen, barmhartigen, etc. niet dat wij dat moeten worden, of dat wij dat moeten gaan doen. Wij moeten dat niet opvatten als een opdracht. Nee, het is juist opvallend dat ál die dingen juist gaan over gebrek hebben: Het gaat over mensen die arm zijn van geest. En die dus niet hebben. Die honger hebben naar de gerechtigheid, maar dat nog niet bereikt hebben.

Die vrede willen maken, waar nog geen vrede is. Als wij dat als eisen gaan zien, als voorwaarden, dan draai je het om. Jezus wil juist iets geven aan mensen die iets nodig hebben!

Jezus geeft Zijn genade niet aan mensen die een lot uit de loterij hebben. Maar juist aan mensen die géén lot in de loterij hebben. Jezus geeft Zijn genade niet aan mensen die het allemaal al goed voor elkaar hebben, maar aan mensen die in nood zitten. Gefeliciteerd, zegt Jezus dan, ook tegen u en jou. Als je mij wilt volgen, omdat je Mij nodig hebt. Dan feliciteer Ik je. Zoals al die mensen die naar Jezus kwamen omdat ze Hem nodig hadden. Al die zieken. Voor hén is Jezus gekomen. Voor ons, die vandaag naar de kerk zijn gekomen. Want je komt toch naar de kerk, omdat je iets komt zoeken. Vervulling van je leven. Gods vrede in je hart. Je hoopt hier met je handen vol weer vandaan te komen. En daar zorgt Jezus dus zelf voor!

Daarvoor is Hij naar de wereld gekomen. Zo lazen we dat in Jesaja 61:

De geest van God, de HEER, rust op mij,
want de HEER heeft mij gezalfd.
Om aan armen het goede nieuws te brengen
heeft hij mij gezonden,
om aan verslagen harten hoop te bieden,
om aan gevangenen hun vrijlating bekend te maken
en aan geketenden hun bevrijding,
om een genadejaar van de HEER uit te roepen
en een dag van wraak voor onze God,
om allen die treuren te troosten,
om aan Sions treurenden te schenken
een kroon op hun hoofd in plaats van stof,
vreugdeolie in plaats van een rouwgewaad,
feestkledij in plaats van verslagenheid. 

Jezus is die Gezalfde van God. Hij gaat ervoor zorgen dat alle dingen omgekeerd worden. Dat is opvallend aan de beloften die aan die zaligsprekingen vastzitten. De armen, worden rijk, want ontvangen het Koninkrijk der hemelen. De treurenden worden getroost en blij. De zachtmoedigen, die hier op aarde onder de voet gelopen worden, die zullen die aarde erven. De hongerigen en dorstigen zullen verzadigd worden met de gerechtigheid waar ze zo naar verlangden. De mensen die zich altijd maar ontfermen, zullen nu zélf ontferming ontvangen. En de reinen van hart, die altijd op God gericht waren, een God die ze niet zagen, zullen nu God zien. En de vredestichters, zullen delen in Gods vrede als kinderen van Hem. En die vervolgd werden, zullen niet meer bang hoeven zijn in het Koninkrijk maar blij en vrolijk zijn.

Jezus’ komst naar deze wereld betekent een omkering. Een enorme verademing en opluchting.

En dat kan allemaal omdat Jezus degene is die al die zaligsprekingen in de praktijk heeft gebracht. Jezus is arm geworden, toen Hij afdaalde uit hemel om hier op aarde onder ons te zijn. Hij heeft getreurd over het ongeloof wat Hij aantrof op aarde, de wreedheid van mensen onderling, de ziekte en dood die huishouden in deze wereld. Hij heeft zich zachtmoedig getoond, mild en vriendelijk. ‘Leert van Mij, zegt Hij, dat Ik zachtmoedig ben en nederig van hart.’ En dat bleek toen Hij zelfs aan het kruis nog kon bidden: ‘Vader, vergeef hen, zij weten niet wat zij doen.’ En Jezus was hongerig en dorstig, in hoofdstuk 4 kun je dat lezen, hoe Hij verzocht wordt door de duivel in de woestijn na 40 dagen niet gegeten en gedronken te hebben, maar Hij hield vast: ‘De mens zal niet van brood alleen leven, maar van elk woord dat uit de mond van God komt’. Jezus was waarlijk barmhartig. Vorige week hoorden we nog hoe Jezus zich ontfermde over die Kananese vrouw, die riep: Heere, Zoon van David, ontferm u over mij.’ Jezus was rein van hart, misschien als enige van alle mensen, totaal gehoorzaam aan Zijn Vader. En Hij was een vredestichter, een Vredevorst. Gekomen om vrede te stichten tussen God en ons. En dat is Hem nog gelukt ook. En vervolgd is Jezus ook, ja, wij mensen hebben Hem vervolgd tot Hij stierf aan het kruis, bespot en geslagen.

Maar in Zijn opstanding uit de dood, mogen wij delen. In het nieuwe leven in het Koninkrijk van God worden wij door deze zaligsprekingen ter harte te nemen ingelijfd. Jezus is eigenlijk degene die helemaal alleen de Jackpot heeft verdiend, maar die hier op de berg van de Zaligsprekingen uit staat te delen aan mensen die het hard nodig hebben. En zo deelt God ook vandaag nog uit aan u en jou en mij. Gefeliciteerd: Het koninkrijk der hemelen, het is voor jou.

Dat had u niet gedacht toen u vanmorgen naar de kerk kwam, dat u als zo’n rijke man of vrouw er weer uit zou komen! U gaat naar huis met de hoofdprijs: Het Koninkrijk der hemelen. Wat dat is? Heb je wel eens de regenboog gezien? Ik zag hem gisteren nog. Prachtig he! Dat komt door de breking van het licht in een waterdruppel. Het witte licht van de zon, kaatst terug op een regendruppel en dan zie je opeens de prachtigste kleuren.

Zo is het ook met het Koninkrijk der hemelen: dat is iets heel groots, namelijk het geheel wat God jou wil geven, en dat valt ook uiteen in allerlei kleuren, onderdelen: dat zijn die zaligsprekingen: Jezus geeft zichzelf aan jou, en dat betekent troost, weten dat je na je dood voor eeuwig mag leven op een nieuwe aarde met God, dat je nooit meer gebrek zult hebben en geen zonde meer hoeft te doen, omdat God voor je zal zorgen, dat je God dan zal mogen zien, echt zoals wij nu elkaar zien, en dat je Gods kind mag zijn. Fantastisch toch? Heel wat beter dan die schamele 4 ton!

Jezus wil met deze zaligsprekingen dus niet zeggen dat we heel hard ons best moeten gaan doen om dat te bereiken, maar dat we gewoonweg onze hand ophouden en het van Hem aannemen en geloven. De enige gebiedende wijs die Hij in zijn mond neemt in dit gedeelte is in vers 12:

‘Verblijd en verheug u, want uw loon is groot in de hemelen’. Ken je iets van die blijdschap? En van die heilige ontspanning? Want alle eisen, en zonde en schuld gaan hier van tafel. Ze worden door Jezus van tafel geschoven. Alle krampachtigheid wordt uit je leven weggehaald. Het is een totale bevrijding en verademing.

Dat mag Hij dan wel van u vragen toch? Dat moet er toch wel vanaf kunnen: een beetje blijdschap en vreugde om Gods genade, om Jezus komst naar deze wereld, om die erfenis die voor ons is weggelegd. Dat komen we eigenlijk elke zondag hier in de kerk doen: Vieren dat God zo goed is voor ons. Vieren dat Jezus het allemaal al voor ons verdiend heeft. Vieren dat wij gefeliciteerd worden. Vieren dat we rijker zijn dan we zelfs soms denken. Probeer op die manier in het leven te staan, en op die manier naar de kerk te gaan. Deel het met elkaar, thuis in het gezin, maar net zo goed op je werk en op school. Als de je loterij gewonnen had, dan zou je het toch ook vertellen, ja toch?

Nou, vandaag heb je gehoord: Gefeliciteerd, je bent de gelukkige, voor jou is de 4 ton… eh, wacht: beter: Het Koninkrijk der hemelen.

Amen

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s