Jezus is tegen echtscheiding, wie niet?

Preek #6 in een serie over de Bergrede, dit keer over Mattheus 5,31-32:

31 Er is ook gezegd:  Wie zijn vrouw verstoot, moet haar een echtscheidingsbrief geven. 32 Maar Ik zeg u dat wie zijn vrouw verstoot om een andere reden dan hoererij, maakt dat zij overspel pleegt; en wie met de verstotene trouwt, pleegt ook overspel.

 

Gerard David – The Marriage at Cana (c. 1500, Musée du Louvre, Paris)

 

Gemeente van Jezus Christus,

In de Bergrede snijdt Jezus ook een voor ons zeer pijnlijk onderwerp aan. Echtscheiding. Als er iets is wat ingrijpende gevolgen heeft in een mensenleven, dan is dat het stuklopen van het huwelijk. Iets om echt heel erg verdrietig van te worden. Misschien heeft u het in uw omgeving ook meegemaakt. Het is echt zo’n machteloos gevoel dat je een relatie ziet ontsporen en stuk lopen. In wezen zijn er alleen maar slachtoffers. Niemand wordt er beter van. Zeker de kinderen die erbij betrokken zijn niet.

En het gebeurt niet zelden in Nederland, nee, 1 op de 3 huwelijken loopt stuk. Dat is een ontzaggelijk hoog getal. Helemaal als je bedenkt hoeveel leed er achter zo’n getal schuilgaat. Het is dan ook met enige aarzeling dat ik een preek durf te houden over dit onderwerp. Al die littekens en wonden doen immers nog zo’n zeer, en wat Jezus erover te zeggen heeft, dat is niet mals. Maar we mogen geloven dat de leer van Jezus, zoals we die horen in de bergrede, een góede leer is. Goed in zichzelf, goed voor ieder mens, goed voor de samenleving. We gaan proberen te begrijpen wat Jezus zegt over echtscheiding en waarom.

We moeten allereerst begrijpen dat de tijd van Jezus wat betreft huwelijken natuurlijk totaal anders was dan tegenwoordig. Bij ons is het ideaal dat een huwelijk gesloten wordt tussen man en vrouw op basis van wederzijdse liefde. Er gaat vaak een behoorlijke verkeringstijd vooraf aan het huwelijk voordat 2 mensen de stap nemen om hun verdere leven samen te delen. Dat is dan ook een gezamenlijke beslissing van man en vrouw.

In Jezus’ tijd ging dat compleet anders. Een huwelijk was geen romantisch ideaal, niet op basis van liefde, maar op basis van praktische overwegingen. Jongens en meisjes werden al jong uitgehuwelijkt aan een goede huwelijkspartner. En een goede partner was een jongen die een flinke erfenis zou krijgen aan grond. Of een meisje uit gegoede familie met een behoorlijke bruidsschat. Het huwelijk was een manier om de familienaam ook voor de toekomst hoog te houden en dus voor nageslacht te zorgen. Liefde was een bijkomend iets, dat moest groeien door de jaren samen. Daarnaast was de verhouding tussen man en vrouw ook totaal anders. Ze hadden toen nog nooit van emancipatie gehoord. De man was de baas in huis. De vrouw werd gezien als bezit van de man. Zij hoorde de toen wat hij van haar vroeg.

Het kwam best wel vaak voor dat mannen helemaal niet tevreden waren met de vrouw die de familie voor hem uitgezocht had. Omdat ze niet mooi genoeg was, of niet rijk genoeg. Dan had de man het recht om die vrouw terug te sturen naar haar vader. Een echtscheiding. Vaak gebeurde dit ook pas later. Als de man vond dat zijn vrouw te oud en te lelijk werd, en zin had in mooie jonge vrouw, dan kon dat allemaal geregeld worden. Dat klinkt ongelooflijk in onze oren, maar zo werkte dat toen.

Je begrijpt: Dit is niet zoals Jezus het voor ogen staat dat mensen met elkaar om moeten gaan. Daarom gaat Hij daar wat van zeggen. De verzen 31-32 zijn daarom ook helemaal aan mannen geadresseerd. Zij worden aangesproken op hun gedrag. Dat wil niet zeggen dat alleen mannen vandaag wat te leren hebben in de kerk. Tegenwoordig komt het vaak genoeg voor dat niet de man, maar de vrouw thuis de baas is. 🙂 In onze tijd zijn Jezus’ woorden gericht aan mannen én vrouwen.

Dé grote vraag rondom echtscheiding is vaak: Wanneer mag je scheiden? Wat is een goede reden? Dat was ook de discussie in Jezus’ tijd. In vers 31 haalt hij een vers aan uit Deuteronomium 24,1. We hebben samen gelezen dat daar stond: ‘Wanneer een man een vrouw genomen heeft en met haar getrouwd is, en het gebeurt dat zij geen genademeer vindt in zijn ogen, omdat hij iets schandelijks aan haar gevonden heeft, schrijft hij haar een echtscheidingsbrief, geeft die in haar hand en stuurt haar uit zijn huis weg.’

De Joodse rabbi’s discussieerden rondom echtscheiding dus vooral over de vraag: Wat moet dat schandelijke zijn, waarover geschreven wordt in Deuteronomium 24? Wanneer is de echtscheiding legitiem? Toegestaan door de wet van God, dus door God zelf… Er was een bekende rabbi Hillel, die bekend stond om zijn ruime interpretatie van de Torah. Die vertaalde ‘iets schandelijks’, met ‘iets aanstootgevends’. En, zei hij, dat mag je ruim zien. Als je vrouw het eten aan laat branden, en je neemt daar aanstoot aan, dan is het geoorloofd je vrouw weg te sturen. Wij zouden zeggen: Dat is toch ongelooflijk, dat je om zo’n futiliteit je huwelijk stuk laat lopen?

Nou, zo raar is dat niet. In onze tijd gaat het niet veel anders. In 2003 deed het Centraal Bureau voor de Statistiek een onderzoek naar de redenen waarom mensen tegenwoordig scheiden. Bijna 40% van de huwelijken die eindigen in een echtscheiding hebben als reden ‘omdat de karakters botsen’. Ik weet niet goed wat ik mij daarbij voor moet stellen. Toen je trouwde kende je toch elkaars karakter hopelijk een beetje, daar heb je elkaar toch juist op uitgezocht? In de praktijk schijnt het vooral zo te zijn dat je je aan elkaar ergert bij de praktische dingetjes in huis. Ja, dat kan wel eens tot ruzie leiden, maar dat is toch geen reden om je hele leven op de schop te nemen? Dat moet je als volwassen mensen toch kunnen oplossen. Bijna 30% van de stellen die scheiden geeft ook als reden aan: ‘We zijn op elkaar uitgekeken’. Nou, dat komt aardig in de buurt van die Joodse man, die zijn vrouw wegstuurt, omdat hij haar zat is.

Zijn dit goede redenen voor echtscheiding? Ik moest bij de voorbereiding van de preek lachen om wat ik las bij een commentator. Die schreef: De afgelopen jaren heb ik heel wat mensen aan de telefoon gehad, die mij wilden spreken over echtscheiding. Dat wees ik altijd af: Daarvoor moet je niet bij mij zijn. Waar ik het wel met je over wil hebben zijn twee dingen: Ten eerste: het huwelijk. Ten tweede: verzoening.’ En daar had hij groot gelijk in. De joodse discussie over echtscheiding stak in bij de vraag wanneer het geoorloofd was te scheiden. En wij hebben de neiging ook die discussie te voeren als dat in onze omgeving plaats vindt. Dan gaan we elkaar ook een beetje de maat nemen, want dan mag de ene scheiding wél en de andere niet.

Jezus laat ons terugkeren naar de kern: Je mág helemaal niet scheiden. Scheiden kan toch immers nooit de bedoeling zijn van het huwelijk. Het huwelijk is bedoeld om bij elkaar te blijven tot de dood je scheid. Zo moet een relatie tussen man en vrouw eruit zien. In hoofdstuk 19 zegt Jezus het duidelijk: Wat God heeft samengevoegd, mag de mens niet scheiden. Ook in Deuteronomium 24 wordt geen toestemming gegeven voor echtscheiding, die tekst werd uit zijn verband gerukt. Het gaat daar alleen over een bestaande praktijk dat sommigen voor de 2e keer met dezelfde vrouw wilden trouwen, nadat ze ook al van een ander was geweest. Dát wordt daar verboden, maar er wordt nergens toestemming voor gegeven.

In onze tijd is dat heel belangrijk: Echtscheiding is geen optie. Als je trouwt, weet je: Ik zit voor mijn hele leven aan hem of haar vast en dat is juist het mooie van het huwelijk. Ik hoor tegenwoordig wel eens van jonge stellen dat ze met elkaar trouwen onder het mom: Als het niet bevalt, kunnen we altijd nog uit elkaar. Of dat is de motivatie waarmee stellen samenwonen. Maar voor christenen, mensen die Jezus willen volgen, mag dat gewoonweg niet eens een gedachte zijn die in je opkomt.

Jezus maakt dat zo absoluut mogelijk als Hij zegt: ‘Maar ik zeg u dat wie zijn vrouw verstoot, maakt dat zij overspel pleegt; en wie met de verstotene trouwt, pleegt ook overspel’.

Ook die uitspraak is alleen te begrijpen vanuit de situatie toen. In de praktijk was het zo dat als een man zijn vrouw wegstuurde, zij niet op eigen benen kon staat in financiëel opzicht. Een vrouw kreeg immers toen geen alimentatie en de boedel werd ook niet verdeeld. De enige optie die een vrouw had om te kunnen bestaan was opnieuw trouwen. In feite dreef de man als hij zijn vrouw wegstuurde, haar dus in de armen van een andere man. En aangezien God zo’n echtscheiding niet accepteert, is dat dus overspel. Voor God is die vrouw immers nog getrouwd met die eerste man. Als ze dan met die tweede man trouwt en met hem slaapt, heeft ze twee mannen. Zíj pleegt dan overspel, maar ook die tweede man.

Nu gaat het Jezus er niet om die vrouw te beschuldigen of die nieuwe partner. Nee, hij legt de verantwoordelijkheid voor die zonden neer bij de man. Díe heeft dat op zijn geweten! Dat is belangrijk om te benoemen. Het komt namelijk nogal veel voor in onze tijd dat één van de partners van de ander af wil. De ander wil misschien nog huwelijkstherapie proberen, maar dat komt er niet van en het eindigt toch in een echtscheiding. Ja, dan blijf je achter. Heb je dan schuld? Zondig je? Mag je dan wél hertrouwen? Al die vragen beantwoord Jezus niet, want Hij wil geen discussie over regels. Hij wil het hebben over onze houding ín het huwelijk. Hij wil het hebben over de trouw van man en vrouw aan elkaar.

Zoals Jezus ook al gezegd heeft dat het kijken naar een andere vrouw of man met begeerte overspel is. Omdat het ontrouw is aan de eigen partner. Niet past binnen een relatie van liefde en trouw. Zo zegt Jezus hier ook: Echtscheiding past niet bij het huwelijk. Het huwelijk is een verbond. En een verbond sluit je om het te houden, niet om het te breken. Als hier in de kerk een huwelijk wordt bevestigd beloven stellen elkaar niet: ‘Ik zal niet naar andere vrouwen/mannen kijken, ik zal geen overspel plegen met een ander, ik zal geen echtscheiding aanvragen.’ Dat hoeft helemaal niet gezegd te worden, want iedereen snapt dat dat natuurlijk hoort bij de belofte elkaar liefde en trouw te bewijzen.

Als je trouwt dan beloof je het goede voor elkaar te zoeken, al moet je daarvoor zelf heel veel inleveren. De liefde verdraagt veel, zegt Paulus in 1 Korinthe 13, ze bedekt veel. De liefde zoekt zichzelf niet. En wat gebeurt er bij echtscheiding (in de meeste gevallen!): Dan wil je je vrijheid terug, je eigen pad weer kiezen, van de ander af. Dat pas niet bij elkaar. Dat is compleet tegenstrijdig. In wezen leidt het tot beschadiging van de ander. Want een echtscheiding is nooit een oplossing zegt Jezus. Het leidt tot overspel. Er gaat echt iets mis. En dat zie ik ook om me heen: Echtscheiding leidt zelden tot meer levensgeluk. Soms wordt het zelfs een repeterende breuk van meerdere relaties. Het leidt tot een ontwrichting van het gezin. En tot grote littekens in het leven van man, vrouw en kinderen.

Sommige mensen doen er tegenwoordig heel luchtig over, ze noemen echtscheiding dan ‘uit elkaar gaan’. Met wederzijds goedvinden. Alsof het huwelijk een touwtje is wat je zo door kunt knippen. Maar zo werkt dat niet! Echtscheiding is altijd het breken van je huwelijksbelofte. Liefde en trouw worden er door ontkent, ontkracht en beschadigt. En liefde en trouw zijn geen dingen, maar mensenharten…

Jezus geeft dus niet zomaar regels over echtscheiding, Hij wil ons, als Zijn volgelingen, op het hart drukken dat je met andere mensen niet mag sollen, helemaal niet als je door het huwelijksverbond met elkaar verbonden bent. Zelfs al ben je formeel los van elkaar, dan nog ben je niet van je verantwoordelijkheid af.

Jezus zélf heeft dat het allerbeste in de praktijk gebracht. God had tegen ons als wereld kunnen zeggen: ‘Jullie hebben gezondigd. Jullie hebben zelf alle ellende in de wereld over jullie afgeroepen. Zoek het nu ook zelf maar uit met alle oorlogen, alle ziekten, alle ongeluk en verdriet. Met alle kapotte relaties, met alle echtscheidingen. En dan gaan jullie maar allemaal verloren. En dan straf ik jullie voor eeuwig in de hel.’ En daartegen hadden wij formeel gesproken niets in kunnen brengen. God zou volledig in Zijn recht staan als Hij dat zou zeggen. Dat zou volkomen rechtvaardig zijn. Wíj hebben immers het verbond met Hem verbroken, wíj zijn het immers die zo vaak denken zonder God te kunnen leven, onze eigen zin te doen.

Maar God hééft dat niet gezegd. Ondanks dat God het niet verplicht was, heeft God Zijn verantwoordelijkheid genomen. God is mens geworden, Jezus is geboren, om al die zonde en schuld en echtscheidingen te dragen. Dat had Hij niet hoeven doen, maar Hij deed het… uit líefde en tróuw. Ziet u. ‘Verantwoordelijkheid’, dat kan een heel kil begrip zijn. Beperkt. Maar Jezus leert ons om de grenzen van verantwoordelijkheid op te rekken naar de grenzen van de liefde en de trouw. Toen Hij zelf aan het kruis stierf, maakte Hij zichzelf verantwoordelijk. Hij liet zichzelf door Zijn Vader straffen voor al ónze zonden. ‘Ik ben verantwoordelijk, straf Mij maar’.

Kijk, dan zitten we op een heel ander vlak, dan op de formele vraag of dat zo wel kan. Of dat wel terecht is. Nee, dat is menselijk gezien niet terecht. Maar zó doet Jezus het zelf. En zó vraagt Hij het ook van ons. Nee, wij hoeven niet de verantwoordelijkheid voor de schuld van de hele wereld op ons te nemen. Gelukkig niet. Wij zouden dat niet kunnen dragen, wij zouden eraan te gronde gaan. Wij hebben er al ruimschoots de handen aan vol om er zo in liefde en trouw te zijn voor de mensen om ons heen en in ons eigen huwelijk.

Zo mogen wij nooit ons huwelijk breken, onze verantwoordelijkheid voor iemand opzeggen met wie we door liefde en trouw verbonden zijn. Daarom is een echtscheiding iets onmogelijks als je als christen leeft in het licht van het kruis van Jezus Christus! Niet als regel onmogelijk, maar als houding, als principe. In de Rooms-katholieke kerk is het huwelijk een sacrament en ook werkelijk niet ontbindbaar. In onze protestantse traditie zeggen we: Ja, echtscheiding is helaas wel mogelijk, want je ziet het gewoon om je heen gebeuren, dat kun je niet ontkennen. Maar áls het gebeurd, is het zonde. Één uitzondering maakt Jezus in vers 32 ‘om andere reden dan hoererij’. In feite is daarmee immers de huwelijksband dan al gebroken in overspel. Zo iemand ontvangt, herinner u Leviticus 20 van vorige week, de doodstraf en daarmee is ook het huwelijk dood. Maar de band van het huwelijk als zodanig is heilig.

Waarom is dat zo? Jezus stelt het zo absoluut, om vooral de vrouwen in zijn tijd te beschermen voor de willekeur van hun man. Dat is belangrijk om te zien. Jezus’ idee is niet om ontwrichte en onmogelijke huwelijken koste wat het kost bij elkaar te houden, waaraan beide partners ten onder gaan. Nee, Hij wil dat het huwelijk een veilige band is voor man en vrouw. Dat het huwelijk een plek is waar in alle veiligheid en intimiteit de diepten van het hart gedeeld kunnen worden, zónder dat de relatie daarmee zelf op het spel komt te staan.

Willen we als christenen daar goed vorm aan geven en het gemiddelde van de echtscheidingen in de kérk dan in ieder geval laag houden, dan zullen we moeten werken aan het huwelijk op de manier zoals Jezus Christus dat van ons vraagt. We lazen daarom ook een hele ouderwetse tekst uit Efeze 5. Een tekst die vaak een beetje besmuikt gelach oproept. Jaja, de vrouw onderdanig aan de man. De man als hoofd van de vrouw. Stel je voor, dat was vroeger zo! Ja, inderdaad zo was het in de tijd van Jezus, maar wel heel anders dan Paulus omschrijft. Paulus gebruikt de toenmalige structuur in het huwelijk, maar gaat die helemaal christelijk invullen. Want, zegt hij, het huwelijk lijkt op de verhouding tussen Christus en de kerk. Het hoofd zijn van Christus komt tot uitdrukking in het feit dat Hij zich uit leifde in de dood heeft overgegeven om de kerk te redden. En de onderdanigheid van de kerk, komt tot uiting in de trouw waarmee Christus gediend wordt.

Daar valt niets aan te lachen, daar valt in onze tijd alleen maar van te leren. Natuurlijk niet dat wij terug moeten naar de ongeëmancipeerde cultuur van toen, waarbij de verhouding tussen man en vrouw heel scheef was. Nee, we mogen blij zijn dat man en vrouw in onze tijd gelijkwaardig zijn en gelijke rechten hebben binnen het huwelijk. Maar de boodschap van Paulus, hoe het toe hoort te gaan binnen het huwelijk, daagt ook u en jullie vandaag uit: Je moet bereidt zijn naar elkaar te luisteren en te doen wat de ander graag wil. Dat is dat onderdanig zijn. Je kunt niet getrouwd zijn als je je eigen zin wil blijven doen. Wat de ander wil, gaat bóven je eigen wensen. Als we dat in onze oren knopen scheelt dat al heel veel echtscheidingen.

Aan de andere kant moet het ook zo zijn dat je in een relatie elkaar lief moet hebben. En dan niet op de romantische manier zoals vandaag de dag gepropageerd wordt. Liefde is iets anders als verliefdheid. Dat is niet zoet, dat is geen gelukkig gevoel, dat is echt iets over hebben voor de ander. Liefde, dat is dat Jezus Christus stierf aan het kruis voor ons. Dat is niet romantisch. Maar het was wel nodig. Trouw tot in de dood. Dat is liefde. Pas dat maar toe in je eigen huwelijk, maar ook in de relaties met mensen om je heen in familie en vriendenkring. En heb je moeite om liefde en trouw op te brengen en heb je het idee dat je huwelijk ontwricht raakt. Zoek zo snel mogelijk hulp, bij vrienden, bij mij als predikant of ga samen op huwelijkscursus.

De mensen om ons heen vinden ons misschien wel ouderwets. Dat wij nog tegen echtscheiding zijn en zo. Dat moet toch kunnen. Inderdaad, met Jezus zijn wij tégen echtscheiding, omdat wij vóór het huwelijk zijn. Vóór ware liefde en ware trouw. Omdat wij van Jezus leren dat onze verantwoordelijkheid uitstijgt boven de regeltjes alleen. Dat het in het leven niet aankomt op zélf zo gelukkig mogelijk te worden, maar er in dienst, liefde en verantwoordelijk echt te zijn voor je partner. Laat u niet vangen in discussies wat wel en niet mag op dit gebied, maar leef vanuit die houding. Zie op Christus, volg Hem na.

Amen

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s