Eerlijk is eerlijk

Preek over Mattheus 5,33-37 gehouden in Everdingen.

Gemeente van Jezus Christus,

‘Alles goed?’ ‘Ja, met mij wel. Met jou?’ ‘Ook goed.’

Zomaar een gesprekje dat je dagelijks op straat hoort. Misschien zeg jij het ook wel eens. Mij bekruipt dan toch vaak een beetje een raar gevoel… Wat meen je van deze woorden als je ze zegt? Zijn het meer dan formules, die altijd via hetzelfde spoor verlopen?

Alles goed. We zeggen het zo gemakkelijk, maar kun je dat wel echt menen? Bij wie is immers ‘alles goed’, wie heeft er toch niet een klein beetje zorgen. Zit niet helemaal lekker in zijn vel. Heeft het eigenlijk een beetje te druk. Daar ga je dan voor het gemak maar even aan voorbij. Dat is zelfs zo normaal geworden, dat we ook helemaal niet meer verwachten dat als je iemand vraagt: Alles goed? Dat die vervolgens zijn of haar hart voor je opent en je gelijk laat delen in alle details van het leven. Je hebt daar misschien ook helemaal geen zin in, om andere mensen te vertellen wat er in je hart leeft, wat je denkt, wat je diepste gedachten zijn. Die houdt je liever privé.

Toch vraagt Jezus van ons om eerlijk te zijn. Eerlijk naar andere mensen toe, eerlijk over onszelf, eerlijk over wat ons bezig houdt. En dat is best lastig. Aan de ene kant wordt dat in onze moderne tijd van ons gevraagd. Wij moeten ‘authentiek’ zijn, zoals dat heet. Je moet jezelf zijn. Je moet laten zien wie je bent. Door je kleding, je kapsel, je taalgebruik, je sport en je muziekkeuze. We leven in een tijd van expressie: maak van je hart geen moordkuil, gooi het eruit. Dat heeft wel iets moois: Zo kan je ook als persoon, met je eigen smaak en voorkeuren de ruimte krijgen om jezelf te zijn.

Aan de andere kant kan dat ‘authentiek’ móeten zijn, ook echt een móeten worden. Op geen-stijl, twitter en facebook wordt de waarheid klip en klaar gezegd, soms in de grofste bewoordingen mogelijk. En de meer verlegen mensen, kunnen in al dat woordengeweld niet zo goed meekomen. Zij vallen buiten de groep. Het wordt voor hen een hele druk om mee te gaan met de laatste mode en hype. Leuk dat je mag laten zien wie je bent en wat je smaak is, maar ook dat kan iets oneerlijks krijgen, alleen iets van de buitenkant zijn.

In de tijd van Jezus vonden de mensen het ook al lastig om eerlijk te zijn. Hij stelt het daarom aan de orde in de Bergrede. Die lange preek waarin Jezus zijn leerlingen vertelt hoe het leven eruit kan, mag en moet zien als ze Hem willen volgen en bij Zijn Koninkrijk horen. Volgelingen van Jezus moeten eerlijke mensen zijn.

Daarvoor grijpt Jezus terug op woorden uit het Oude Testament, hij citeert ‘U zult de eed niet breken, maar u zult voor de Heere uw eden houden.’ Dat is op verschillende plekken terug te vinden, onder andere in de tekst uit Deuteronomium 23, die we lazen ‘ Wanneer u de HEERE, uw God, een gelofte gedaan hebt, mag u niet aarzelen die na te komen, want de HEERE, uw God, zal dat zeker van u eisen, en dan zou er zonde in u zijn.’

Het was in Jezus’ tijd namelijk gebruikelijk om je woorden kracht bij te zetten met een eed of gelofte. Er werd zoveel gezegd, gepraat en geroddeld, er waren zoveel verschillende stemmen en meningen, dat je op een gegeven moment niet meer wist wat en wíe je geloven moest. De één schreeuwde nog harder als de ander. Om iemand écht te overtuigen dat je de waarheid sprak en niets dan de waarheid, legde je dan een eed af. Je riep God daarbij aan als getuige. Dat betekende: Als je tóch de onwaarheid sprak, zou God je mogen straffen. Zo’n eed was tegelijk dus een zelfvervloeking. Wat wij in de volksmond nog kennen als zwaarste vloek ‘Godverdomme’, komt ook daarvandaan: Je zegt daarmee: ‘Als het niet waar is wat ik zeg, dan mag God mij verdoemen.’ Als je zoiets zegt, dan moet je wel héél zeker van je zaak zijn… Vandaar dat in het Oude Testament opgeroepen wordt, zo’n eed ook echt serieus te nemen.

Zo moesten de Israëlieten eerlijk zijn naar elkaar en naar God. Maar in de praktijk kwam daar niet veel van terecht. Want wat deden ze? Ze zwoeren gewoon geen eed meer bij God Almachtig. Ze verzonnen ándere formules, minder gevaarlijke! Ze gingen zich verschuilen achter hun woorden.

Het lijkt wel theater. In het theater van Griekse en Romeinse oudheid, speelden toneelspelers hun rollen, door verschillende maskers voor te houden. Van die maskers, zoals je ze tegenwoordig nog wel ziet met carnaval, op gemaskerde feestjes of bij een vossenjacht. Zodat jij zelf onherkenbaar bent en je een rol kunt spelen. Je blijft ook zelf buiten schot, want als je later iemand op straat tegen komt zal niemand je aanspreken op dat wat je gezegd hebt in je rol.

Zoals je jezelf kunt verschuilen achter zo’n masker, zo kun je je ook verschuilen achter je woorden. Dat wat je zegt, roept namelijk bij anderen een bepaald beeld van jou op. Als jij de hele tijd met interessante feitjes strooit, dan denken de mensen om je heen dat je erg slim bent. Als je grapjes loopt te maken, denken de mensen dat je blij bent. Als je tussen neus en lippen door vertelt wat je wel niet verdiend op je werk, dan krijg je status en gaan mensen tegen je op kijken. Als je naar iemands gezondheid informeert, denkt diegene dat je een lief en belangstellend persoon bent. Alles wat je zegt, roept een beeld op van wie jij bent. Soms gooi je er maar even een leugentje tussendoor, omdat beeld van jezelf nog wat op te poetsen…

In Jezus’ tijd deed men er dan een eed op, zodat je helemaal zeker was van je zaak. Maar die praktijk was eigenlijk ook heel oneerlijk. Want ze zwoeren dan bij de hemel, of bij de aarde, of bij Jeruzalem, of bij m’n eigen hoofd. Daarmee wilde je dan zeggen: Ik ben 100% eerlijk, wat ik zeg is 100% betrouwbaar. Maar ondertussen dacht men bij zichzelf: Ach, ik zweer wel, maar ik zweer ‘bij de hemel’. Nou, dat stelt niet zoveel voor, zo’n eed hoef ik niet per se te houden. Ik zweer immers niet bij God zelf. En hetzelfde geldt voor de aarde, en Jeruzalem. Die hebben een soort zweem van heiligheid. Het klínkt indrukwekkend: ‘Ik zweer bij Jeruzalem…!’ Maar in wezen stelt het niets voor. Ook zwoeren mensen bij hun eigen hoofd, bij zichzelf dus. Maar zegt Jezus dan terecht: Het is raar om jezelf als autoriteit aan te roepen voor je eigen woorden. Je kunt je eigen haar niets eens wit of zwart maken: je bent wie je bent, wat je ook zegt!

Daarom zegt Jezus: Zweer in het geheel niet! Want het zweren van de mensen toen, was eigenlijk een masker voor hun leugen geworden. Ze konden er dingen mee zeggen en beweren, die totaal nergens op sloegen, maar hen er wel positiever uit konden laten komen. En ondertussen deden ze zogenaamd ‘niets fout’. Ja, wij zijn o zo creatief om de mazen in de wet van God op te zoeken. Jezus heeft het ook al gehad over seksuele begeerte en echtscheiding, daar ging het net zo. Maar zo mag het voor volgelingen van Jezus niet zijn. Wij mogen ons niet vergrijpen aan andermans vrouw, we moeten in het huwelijk trouw blijven tot de dood, en we moeten écht 100% eerlijk zijn, zónder dat daar een eed voor nodig is.

Want ga maar na, dat je een eed doet, veronderstelt dat alles wat je níet onder ede zegt mínder eerlijk hoeft te zijn, daar kun je dan een beetje mee aanrommelen. Er was in Jezus dagen een groep Joden, de Essenen, die dat al in hadden gezien en daarom ook de eed verboden. Zij vonden, en dat vindt Jezus ook: Niet alleen wat je zweert, maar ál je woorden moeten waar en eerlijk zijn!

Kom daar maar eens om tegenwoordig. Eigenlijk alle informatie die op ons af komt, moet je kritisch bekijken. De reclames op tv moet je sowieso niet geloven. Maar ook politici proberen altijd een voor hen positief plaatje te schetsen. Grote bedrijven hebben allemaal een grote marketing en communicatie afdeling. Elk woord is zorgvuldig gekozen om het imago van het bedrijf hoog te houden. En zijn we daar allemaal in ons eigen kringetje niet ook vooral mee bezig. Authentiek zijn, dat is het ideaal van onze tijd. Maar wie durft écht het achterste van zijn tong te laten zien? Wie durft in zijn hart te laten kijken?

Terwijl dat het punt is van dit gedeelte. Dat kunnen zelfs de kinderen begrijpen. Misschien heb jij ook wel eens gelogen… Een heel klein leugentje misschien. Als je moeder daar achter komt, vindt ze dat dan leuk? Nee he, dan is ze verdrietig. Hoe komt dat? Omdat een leugen, onware woorden die je zegt, altijd iets kapot maken. Vaak lieg je, omdat jijzelf denkt dan béter af te zijn. Je kunt maar beter niet zeggen dat jíj een kras op de auto hebt gemaakt, dan krijg je straf! Of je kunt maar beter zeggen dat je huiswerk af is, dan kun je tv blijven kijken. Dat lijkt heel voordelig voor jezelf. Maar doordat je dan oneerlijk bent, houdt je iemand anders voor de gek, en dat is niet leuk voor die ander, of dat nu je moeder is of je vriendje. Dat is heel slecht voor de band die je met elkaar hebt.

 

God heeft niet zomaar het liegen verboden, en Jezus verbiedt niet zomaar het eedzweren. Dat doet Hij, zodat wij mensen op een goede manier met elkaar om kunnen gaan. Als mensen eerlijk zijn tegen elkaar, dan is het mogelijk om een relatie te hebben, een band. Dan heb je namelijk echt contact. Als iedereen zich achter zijn eigen masker, zijn oneerlijke woorden, verschuilt, dan blijf je eigenlijk voor elkaar verborgen. Dat is zo met die groet op straat: Alles goed? Met mij wel, met jou? Ook goed. Dan lijkt het alsof je even contact hebt met elkaar, alsof je elkaar even een inkijkje geeft in elkaars leven. Maar in wezen zijn het woorden die afstand scheppen. Zijn het woorden waarachter je weg kunt schuilen. Maskers. Want wat daar achter schuil gaat, dat houdt je voor die ander verborgen.

 

Jezus zegt dan: ‘Laat uw woord ja echter ja zijn en uw nee nee.’ Mensen moeten er van op aan kunnen dat wat je zegt ook echt klopt. Woorden mogen niet dienen als rookgordijn, waardoor de ander je niet goed kan zien, maar moeten betrouwbaar en oprecht zijn. Want alleen dan kan er sprake zijn van echt contact. Dat klinkt zo logisch, maar brengen we het ook in de praktijk? Dat is natuurlijk de uitdaging die Jezus ons voor wil houden.

 

Jezus bedoelt natuurlijk niet dat we alleen maar ‘ja’ en ‘nee’ tegen elkaar mogen zeggen. Dat zou wel een heel beperkt gesprek worden met elkaar. Hij bedoelt natuurlijk ook niet dat we elkaar af moeten gaan snauwen of elkaar eens goed de waarheid zeggen. Op één of andere manier komt dat bij ons zo vaak voor. Zolang het kan houden we onze mening en onze gevoelens voor onszelf, dat kroppen we op. Ook als we ons aan iemand irriteren. We zeggen ‘ja en amen’, maar denken ‘nee’. Tot het moment dat we het niet meer kunnen houden, en dan komt alle troep eruit die we op gespaard hebben. Ja, dan ben je wel eerlijk en duidelijk, maar je snapt: Dát is niet wat Jezus bedoelt. Niet zó elkaar de waarheid zeggen. Dan heb je misschien geen masker op, dan is de leugen weg, maar de relatie ook…

 

Eerlijk moeten we dus zijn om de relatie met elkaar goed te houden. Maar eerlijkheid veronderstelt dat je wat van jezelf durft te laten zien aan een ander. En dat doen wij niet zo graag. Tenminste, de pósitieve dingen natuurlijk wel. Naar de wereld zetten we onze lach op, en nemen onze belangstellende woorden mee. Maar is dat eerlijk? Ben je écht zo? Als je écht eerlijk moet zijn, moet je ook je negatieve kanten laten zien. En dat is niet leuk, dat gaat ten koste van jezelf, ten koste van hoe mensen jou zien.

 

Jezus vraagt van ons volkomen oprecht te zijn. Zoals je ’s morgens voor de spiegel staat en jezelf ziet. Je weet wat je denkt. Je weet wat jezelf bezig houdt. Ook de onaardige gedachten, de boosheid, de angst, je zorgen. En je zonden.

Al die dingen waarvan je helemaal niet wilt dat anderen die weten. Als je die voor de mensen om je heen achter houdt, ben je ten diepste oneerlijk. Dan kent niemand jou, zoals je werkelijk bent. Dan heb je een masker op. Maar tegelijk is het zo dat als je dat allemaal open gooit, je natuurlijk bang bent dat mensen je zó slecht of vreemd vinden, dat je ze ook kwijt raakt.

 

Daarom wil Jezus Christus ons vandaag eerlijkheid leren, oprechtheid. Hij is ook de enige die dat kan. Want als er iemand was die oprecht was, die zei wat er in Zijn hart leefde, dan wat dat Jezus zelf. Hij was volkomen eerlijk. En dat werd Hem niet in dank afgenomen, dat kun je begrijpen. Daarom moesten de joden Hem niet en kruisigden ze Hem. Zo kwam Jezus aan het kruis te hangen. En juist dat beeld, Jezus aan het kruis, is voor ons de spiegel waar we in mogen kijken. Want Jezus kent ons hart, beter dan een spiegel dat doet. Hij brengt al die verborgen dingen in ons hart aan het licht. Hij kent je zonden. Hij weet wat er mis zit bij jou. Hij weet van je angsten en je zorgen. Hij kijkt achter je maskers en leert je jezelf kennen.

 

Als wij ons in gedachten stellen voor het kruis waaraan Hij heeft gehangen, dan kom jezelf helemaal aan het licht. En het heerlijke is dat dat niet betekent dat Jezus ons dan afwijst. Dat zou je soms denken: Net als mensen die je niet meer moeten, zodra ze achter je zonden en gebreken komen, zo zal God ons ook wel niet meer moeten, omdat Hij kan kijken in de afgronden van ons hart en de krochten van onze gedachten. Maar zo werkt het niet als je voor die spiegel van het kruis van Jezus Christus staat. Alles komt daar aan het licht. Echt alles. Wie je bent, tot op het diepst van je ziel. Maar, zegt Jezus, dan tegen u, jou en mij: Daarom hang Ik hier juist! Om jouw zonden te vergeven. Ook je oneerlijkheid. Al die voor mensen verborgen dingen.

 

Dat is de ontdekking die we doen in het Evangelie: Er is één Iemand die voor ons wilde sterven, al kende Hij ons tot op de grond van ons hart. Hem konden we niet voor de gek houden. Alles goed? Nee, het was goed, ja, in het paradijs. Maar nu niet meer. De band met God is gebroken. De menselijke relaties verstoord door de zonde. Die eerlijkheid leren we uit het evangelie. Maar als we die eerlijkheid leren, dan, en alleen dan kunnen we ook helemaal oprecht zijn. Volkomen oprechtheid bestaat alleen vanuit de aan het licht gebrachte zonde, die ook door Jezus vergeven wordt.

 

Want zeg nou zelf. Als je zonden vergeven zijn en het tussen jou en God goed is. Waarom zou je dan nog de schijn ophouden voor je vrienden en collega’s? Aan de ene kant omdat je weet hoeveel pijn Jezus heeft moeten lijden voor je oneerlijkheid, maar aan de andere kant, veel belangrijker: Je weet dat het verbergen van jezelf alleen maar leidt tot nog meer lijden. Je wilt net zo gaan leven als Jezus, die ging voor het contact met de mensen, voor de relatie, voor de liefde, wat Hemzelf dat dan ook kosten zou. Zo, als volgeling van Jezus, mogen wij dat ook doen.

 

Laat de mensen maar van ons christenen denken wat ze willen, maar wij treden de wereld met open vizier tegemoet. Dat is natuurlijk vreselijk kwetsbaar, als anderen ook je zwakke kanten kennen, maar alleen zó is er echte liefde mogelijk, echt contact. Alleen zo kunnen we mensen bereiken met het evangelie van Jezus Christus.

 

Dat heeft een hele missionaire spits: Kerkmensen houden nogal eens de schijn op dat ze beter zijn. Of in ieder geval: dat wordt zo ervaren door buitenkerkelijken. En die benoemen dat dan ook als ‘schijnheilig’. Laat de mensen om je heen het merken: Ik ben net als jij. Net zo slecht. Ik ben niet beter, omdat ik in de kerk zit en Jezus ken. Maar wat ik wel weet is dat Jezus mij vergeven heeft. Kijk, dat is pas eerlijk. Dat is pas authentiek!

 

Echte eerlijkheid, volkomen oprechtheid, die is dus alleen te vinden bij het kruis van Jezus Christus. Maar die moet dan ook in de praktijk gebracht worden. Omdat er voor God geen verschuilen mogelijk is, moeten we ons ook niet voor elkaar verschuilen achter onze woorden. Laat je ja já zijn en je nee néé. Dat betekent in ieder geval dat we duidelijk moeten zijn. Als iemand dus aan je vraagt: Alles goed? En daar kun je geen ja op zeggen, zeg het dan ook niet. Dat betekent niet direct dat je je hele ziel en zaligheid zomaar voor iedereen open moet leggen. Als mensen je naar privé zaken vragen, die je niet wilt vertellen, zeg dan nee. Jezus zegt niet dat wij altijd maar ja moeten zeggen tegen iedereen die ons iets vraagt of iets van ons wil. Jezus wil dat we eerlijk zijn, dat we ook duidelijk onze grenzen aan geven.

 

Maar wel zo’n duidelijkheid die van Christus is, dus met liefde. Ons ja en ons nee moet de relatie met de ander dienen en niet onszelf. Eerlijkheid dient om de relatie met anderen te onderhouden, maar dieper ook nog, om die ander te laten delen in de liefde van Christus. Want óneerlijkheid dient om jezelf mooier voor te doen dan je bent en dat is van de duivel zegt Jezus. ‘Uit de boze’. Ook hierin is Jezus dus heel radicaal. Ons hart moet toegewijd zijn aan waarheid en eerlijkheid. Niet alleen de botte leugen, maar ook geschipper in het grijze niemandsland van halve leugens en halfzachte beloften of onduidelijke eden zijn het terrein van de duivel. Het heeft geen zin om omwille van de lieve vrede ja te zeggen en nee te denken of anders om. De écht lieve vrede wordt alleen gebouwd door duidelijkheid naar elkaar.

 

Dat moeten we dan ook wel van elkaar verdragen, dat je de waarheid te horen krijgt. Daar hebben wij als mensen ook nog al eens moeite mee. We ervaren dat soms als persoonlijke aanval of opzettelijke kwetsing, maar binnen de christelijke gemeente hoort dat anders te zijn. Wanneer je goed de waarheid van Christus is aangezegd, dat je zondig bent, maar ook vergeven. En weet dat dát Gods mening over jou is. Dan kunnen menselijke meningen je niet meer zo raken en kun je werkelijk open staan om naar anderen te luisteren en het tot je te nemen.

De waarheid en oprechtheid die je vindt in het kruis van Jezus Christus geven je dus het fundament onder de voeten om de ja’s én nee’s van je broeders en zusters op waarde te schatten, te verdragen en bij te laten dragen aan de opbouw van de band met elkaar. Dan ontdek je dat het ook héérlijk is om werkelijk met een open vizier, zonder maskers, met elkaar in gesprek te kunnen zijn, op basis van wederzijds vertrouwen. Ten diepste verlangt ieder mens daar toch naar, om werkelijk gezien, gehoord, gekend te zijn.

 

Dan moet echter ook duidelijk zijn dat ja ja blijft en nee nee blijft. Met andere woorden: Je moet niet alleen duidelijk zijn in je woorden, maar ook trouw aan je woorden. Wat je gezegd hebt, heb je gezegd, daar kan je later niet meer op terug komen. Vooral in onze tijd is dat denk ik een eigenschap die te weinig op waarde wordt geschat. Onze cultuur is juist altijd in beweging: Vandaag deze hype waaraan je meedoet, morgen of volgende week de volgende. De gemiddelde tijd dat mensen bij één baas doorbrengen is steeds korter. Mensen binden zich niet meer voor lange tijd aan een functie in verenigingen en kerken. Dan komt de vraag op: Maar waar stá jij nu echt voor? Waar gá jij nu echt voor. Kunnen mensen op je rekenen? Of zeg je nu ja en ben je volgend jaar weer weg? Of zeg je nu nee, maar bedenk je je morgen weer?

 

Ook dan zegt Jezus: ‘Ik zeg ja tegen jou, en dat blijf Ik zeggen tot in alle eeuwigheid! Ik heb jouw zonden vergeven, en die blíjven ook vergeven, daar kom ik niet meer op terug! Ik blijf je trouw, Ik ben met u al de dagen tot de voleinding der wereld.’ Als wij als volgelingen van Jezus ook maar een beetje op Hem willen lijken, is de eerlijkheid van onze woorden niet alleen de duidelijkheid, maar ook de betrouwbaarheid.

 

Wij leren door in de spiegel van het kruis van Christus te kijken volkomen oprechtheid. Niet de authenticiteit van de wereld, die alleen de mooie buitenkant laat zien. Wij leren om de maskers te laten zakken, in ons hart te laten kijken, en de band met elkaar te zoeken. Laat je ja ja zijn en je nee nee, duidelijk en betrouwbaar. Wat daarboven uit gaat is uit de boze!

 

Amen

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s