Geef Jezus de schuld maar.

Preek over Lukas 23,1-25.

Pilatus

Fragment uit ets van Rembrandt – Pilatus overweldigd door de menigte.

Gemeente van Jezus Christus,

Deze week is pater Frans van der Lugt vermoord in Syrië. Daar woonde en werkte hij tientallen jaren onder gehandicapten en armen. Toen brak de burgeroorlog uit. Maar hij weigerde te vertrekken. ‘Juist nu hebben de Syriërs mij nodig’, zei hij. Een gemaskerde man haalde hem uit zijn huis. En schoot hem twee keer door zijn hoofd. Waarom? Wat had hij verkeerd gedaan? Hoe kun je, terwijl je je leven wijdt aan het goede, toch vijanden maken? Daar staat je verstand bij stil.

Hebt u dat ook bij het proces van Jezus voor Pilatus? Zoals Lukas ons dat vertelt, is het een bizarre vertoning. Jezus is ’s nachts voor het Sanhedrin geweest. De vraag stond centraal: ‘Bent u de messias, of niet?’ Nu de dag aanbreekt slepen ze hem naar Pilatus. Beschuldigen hem van van alles. ‘Wij hebben ontdekt dat Deze het volk afvallig maakt, en dat Hij verbiedt belasting te betalen aan de keizer en dat Hij van Zichzelf zegt dat Hij Christus [messias], de Koning, is.’

Pilatus vind het maar een raar geval. Ze beschuldigen Jezus van oproer, van rebellie, maar dragen daar geen bewijzen voor aan. En daar kan hij als rechter dus niets mee. Keer op keer zegt hij dat ook. Vers 4: ‘Ik vind geen schuld in deze Mens.’ Vers 15: ‘er is door Hem niets gedaan wat de dood verdient.’ Vers 22: ‘Hij zei echter voor de derde keer tegen hen: Wat voor kwaad heeft Hij dan gedaan? Ik heb niets in Hem gevonden wat de dood verdient.’

Maar het volk wil van Jezus af. Ze willen gewoon van Jezus af. Het deed me een beetje denken aan het gebeuren rond Job Cohen een paar jaar geleden. Iedereen was laaiend enthousiast toen hij lijsttrekker werd van de PvdA. Hij zou het helemaal gaan maken! Zo’n integere man. Hij was even een hype. Maar net zo gemakkelijk werd hij ook weer aan de kant gezet. Hij was niet zo goed op tv. Had niet altijd de cijfers en feiten paraat. De kiezers waren hem snel zat. Iets wat je veel ziet in de politiek tegenwoordig. Vandaag hosanna, morgen kruisig hem.

Zo maakt het volk zich van Jezus af. Je verstand staat er bij stil. In Herodes herkennen we iets wat in ons allemaal zit. Hij wilde Jezus wel eens zien. Want hij had gehoord van de wonderen die hij deed! Hij hoopt dat Jezus ook even een wondertje voor hem doet. Maar als Jezus dan naar hem toe gestuurd wordt door Pilatus, doet Jezus zelfs zijn mond niet open. En Herodes’ interesse verdwijnt als sneeuw voor de zon. Hij maakt er maar een lolletje van. Ze hangen die ‘koning der Joden’ een sierlijk, schitterend gewaad om, en sturen hem weg.

Is onze interesse in Jezus vaak ook niet heel vluchtig? Ik bedoel: Het geloof in Jezus moet in onze tijd concurreren met allerlei entertainment. Met dingen die veel spannender en leuker zijn dan die figuur uit het evangelie. Ja, nu deze week gaan duizenden mensen naar de Matthäus Passion. Ze horen het verhaal over lijden en sterven van Jezus Christus. Maar wat doet het? Onze aandacht wordt weer opgeëist door ons werk. Door ons gezin. Door plannen of zorgen. Jezus verdwijnt uit het zicht. Zelfs in de kerk kan er een zekere vermoeidheid optreden. Elke zondag gaat het maar weer over Jezus. Goede Vrijdag, Pasen komen er weer aan. Boeit het u nog?

En toch. Dat is niet alles. Het is niet alleen zo dat het volk niet meer geïnteresseerd is in Jezus. Ze laten Jezus niet zomaar links liggen. Het slaat dóór de andere kant uit. Wat een agressie spat er in onze tekst uit! In eerste instantie denk je: Ja, dat zijn die Farizeeën, schriftgeleerden en overpriesters, die kliek die tegen Jezus is. Die Hem zien als bedreiging voor hun macht. Jezus had hen keer op keer op hun nummer gezet. Kritiek gehad op hun uiterlijke vroomheid. Hoe zij neerkeken op armen en zondaren. Ja, logisch dat zij van Jezus af willen. Iets daarvan klinkt ook door in hun beschuldigingen in vers 2 ‘Wij hebben ontdekt dat Deze het volk afvallig maakt’. Voor het gemak suggereren ze daar dat Jezus het volk afvallig maakt van de keizer (‘Hij verbiedt belasting te betalen!’), maar in feite bedoelen ze: wij raken de grip op het volk kwijt. En is vers 5 opnieuw: ‘Hij hitst het volk op door in heel Judea onderwijs te geven, van toen Hij begon in Galilea tot hiertoe.’ Je proeft daarin iets van hun angst voor Jezus.

Pilatus denkt er onderuit te komen door Jezus naar Herodes te sturen. Jezus valt als Galileeër onder zijn gezag. Maar Herodes stuurt hem net zo hard weer terug. Dan komt Pilatus op een ander idee: Als ik nu eens het volk de zaak Jezus voorleg? Zij zijn vast op de hand van Jezus. De menigten lopen toch met hem weg? ‘Hosanna, gezegend is de koning, die daar komt in de Naam van de Heere.’ Daarom schrijft Lukas in vers 13 heel precies: ‘Nadat Pilatus de overpriesters en de leiders en het volk bijeengeroepen had,’ Hij trekt het breder dan alleen de club die Jezus heeft gearresteerd. De leiders en het volk worden erbij geroepen. Heel helder zet Pilatus het nog eens voor hen uiteen: ‘Ik zie niet in waar deze Jezus schuldig aan is. Ook Herodes heeft niets gevonden. Ik zal hem straffen [d.w.z. preventief ‘geselen’] en loslaten.’

Wat er dan gebeurt… Het volk gaat door het lint. Vers 18: ‘Maar de hele menigte schreeuwde als één man:  Weg met Deze’. En als Pilatus tot kalmte maant, vers 21: ‘Maar zij riepen terug: Kruisig Hem, kruisig Hem.’ En vers 23: ‘Maar zij drongen met luid geroep aan en eisten dat Hij gekruisigd zou worden. En hun geroep en dat van de overpriesters kreeg de overhand.’

Jezus moet dood. Het wordt een soort massahysterie. Eng. Waar komt dat vandaan? Ze wensen Jezus niet zomaar dood, maar een ongekend wrede dood, de kruisdood. Zijn mensen tot zulke wreedheid in staat? Ja. Dat bleek deze week toen Frans van der Lugt werd vermoord. Maar dat is nog ver weg. Zijn wij, u en ik, tot zulke agressie in staat? Ook in het nieuws deze week was een nieuw tv-programma van RTL over pesten op school. Het laat zien hoe snel er iemand in de klas tot pispaaltje wordt. Dat kan heel ver gaan. Trouwens niet alleen op scholen wordt gepest, ook in kantoren en zelfs in verzorgingshuizen tussen bejaarden.

Waarom gebeurt dat? Eigen frustraties, onvrede en onzekerheid worden afgereageerd op het zwarte schaap, de zondebok. Al de eigen innerlijke ontevredenheid, onbehagen, teleurstellingen en onzekerheid, projecteer je op iemand anders. Agressie, geweld, het komt voort uit het onvermogen te leven met jezelf, met je eigen falen. Zelf ben je slachtoffer van de situatie. Je moet iemand de schuld geven van alles wat er fout gaat.

Jezus wordt de zondebok voor alles wat er mis is in Israel. Meest in het oog springt in dit verhaal over Pilatus de gespannen verhouding die er bestond tussen de Joden en de Romeinse bezetting. Pilatus werd regelrecht gehaat. Hij stond bekend als een wrede en wispelturige heerser. Judea was geen plek waar je wil wonen. Het leven was hard en kort. De belastingen hoog.

Als Pilatus voorstelt Jezus vrij te laten, dan gaat het de mensen niet eens zozeer om Jezus, als wel dat alles wat Pilatus voorstelt per definitie in het verkeerde keelgat schiet. Hoezeer ze ook van Jezus genoten hebben, ze weigeren naar Pilatus te luisteren. Het hele proces rond Jezus verwordt tot een ordinaire machtsstrijd tussen het Romeinse gezag en de macht van het volk. Het verstand gaat op nul, de blik op oneindig, het onderbuikgevoel regeert. Over de kruisdood van Jezus halen ze hun gelijk. Alle frustratie en onmacht komt er uit.

Had het anders kunnen aflopen? Was het onvermijdelijk? Jezus heeft de nodige moeite gedaan om aan het volk duidelijk te maken wat volgens Hem de oplossing van de ellendige toestand van het volk Israël zou zijn. Dat was het onderwijs wat Jezus gaf. In tegenstelling tot wat de overpriesters over Jezus zeggen, heeft Jezus hen niet geprobeerd afvallig te maken van hun geloof, van hun leiders of van de Romeinen, maar heeft hij gepreekt over bekering, terugkeer tot God.

Het verval van het koninkrijk van David tot een provincie van het Romeinse rijk. Het verval van de tempel in Jeruzalem tot een religieus centrum waar goud geld verdiend werd. Het verval van het geloof in God tot een religie van regels en status. Het verval van het leven tot armoede, corruptie en onrecht. Dat alles, heeft Jezus gezegd, is niet op te lossen door de schuld te geven aan de Romeinen, aan de elite, maar aan jezelf. Je moet inzien dat het kwaad in de wereld niet iets is waarvan je slachtoffer bent, maar waarin we allemaal een stukje dader zijn. Daarom moeten we ons tot God keren. Als de verloren zoon, die terugkeerde naar zijn vader. Een nieuw begin, genade, vergeving, kunnen we alleen van Hem verwachten. Als we Zijn koningschap over ons leven in alle aspecten weer erkennen, Hem dienen en ons aan Hem toewijden.

Het volk heeft naar Jezus geluisterd. Heeft Zijn wonderen gezien. Maar daar bleef het bij. Er volgde geen bekering. Er volgde geen terugkeer. En vanaf dat moment gaat het fout. Zoals klokkenluiders vaak ontslagen worden voor het aan de kaak stellen van problemen. Zo wordt Jezus alles in de schoenen geschoven waar Hij de vinger bij legde: terwijl hij de afval van het volk van God bloot legde, beschuldigt men Hem er nu van het volk afvallig gemaakt te hebben. Omdat Hij zijn hoofd boven het maaiveld uitstak, moet zijn hoofd nu rollen.

Is dat logisch? Nee, het is bizar. Maar zo werkt het toch? Het is gemakkelijker naar een ander wijzen dan naar jezelf. Jezus is onschuldig. Pilatus herhaalt het driemaal. En toch krijgt Jezus de schuld. Zou dat ook tegenwoordig de felle reacties, de anti-houding van mensen verklaren tegen het christelijk geloof? Jezus legt de vinger op de zere plekken in je leven, en in een reflex sla je terug…

In Jesaja 59 lazen we al dat het zo werkt. 8 eeuwen voor Jezus Christus. Toen al profeteerde Jesaja over het onrecht, juist in rechtszaken. ‘De waarheid ontbreekt, en wie zich afkeert van het kwade wordt beroofd’. Zo gaat het, maar dat is geen evangelie, geen goed nieuws. Pas aan het einde van dat hoofdstuk lazen we: ‘En naar Sion zal een Verlosser komen, voor wie zich in Jakob van overtreding bekeren, spreekt de HEERE’.

Dat is het goede nieuws. Jezus zelf is het goede nieuws. Door zijn mond te houden. Al de beschuldigingen over zich heen te laten komen. Daarmee zegt Hij eigenlijk: Jullie willen mij de schuld geven van alles? Goed, geef mij de schuld maar. Hoewel ik onschuldig ben, zal ik de schuld dragen.’ Jezus heeft dat aan zien komen. Hij heeft er meerdere keren tegen zijn discipelen op gezinspeeld: ‘Ze zullen mij doden.’ Jezus schreeuwde geen moord en brand dat Hij onschuldig was, en dat ze een grote fout begingen door Hem, de Messias, de Koning der Joden ter dood te brengen, te kruisigen. Dat doen wij, als ons onrecht aangedaan wordt. Waarom deed Jezus dat niet? Juist omdat Hij de Messias is. Hij is gekomen om het vervallen huis van David weer op te richten. Om koning te zijn.

Hij loopt niet weg als het moeilijk wordt. Hij houdt zijn rug recht, ook als Hem alle schuld voor het geestelijk en politiek verval van Israël in de schoenen geschoven wordt. Ja, dat wil Hij zelfs. Als niemand bereid is orde op zaken te stellen. Als alle woede en teleurstelling, kwaadheid en tekort, ergens heen moet, dan maar naar Hem. Hij laat het over zich heen komen. Hij laat met zich sollen. Hij laat zich voor Pilatus slepen. En naar Herodes. Hij zwijgt. Hij verdedigt zich niet.

Op een gekke manier zie je gelijk wat het effect daarvan is: Pilatus stuurt Jezus naar Herodes. Herodes leeft zich uit op Jezus. En staat er dan: ‘Van die dag af werden Pilatus en Herodes vrienden.’ De vijandelijke houding die er eerst was tussen deze machthebbers verdwijnt, nu ze zich op Jezus hebben afgereageerd. Waar Jezus de schuld op zich neemt, ontstaat ruimte voor verzoening.

Het was niet genoeg dat Jezus gepreekt had. Onderwijs gegeven had. Met wonderen en woorden kreeg hij de mensen niet in het gareel.  Vele eeuwen had God zo profeten geïnspireerd om de mensen tot bekering te roepen, maar het zat er gewoonweg niet in. Het verval zit te diep in ons. De schuld is te groot. Wij krijgen het niet voor elkaar ons leven weer op de rails te zetten. En daarom zond de Vader Zijn Zoon. Zodat Hij namens ons de schuld zou dragen. Niet omdat Hij het verdiend had, maar zodat wij ervan af zouden zijn.

Geef Mij de schuld maar, zegt Jezus. Ook vandaag. Van alles wat er mis is in de wereld. Van alle waaroms. Van al je teleurstellingen. Waarom doet God er niets aan? Waarom laat Hij dat allemaal gebeuren. Van Frans van der Lugt. Van godsdienstoorlogen. Van pesten op school. Van de missers in je eigen leven. Geef de schuld maar aan Jezus. Geef je eigen schuld aan Jezus. Schuif het maar op Hem af. Ook onze agressie. Onze boosheid. Ons verdriet. Onze zonden. Het is enige manier om er vanaf te komen.

Jezus is onze verlosser. Hij verlost ons van onze schuld, door – zelf onschuldig! – onze schuld op zich te nemen.

Lukas schetst een lelijk plaatje voor ons van hoe wij mensen zijn. Gedreven door onderbuikgevoel en eigenbelang. Anderen laten opdraaien voor onze schuld. Maar Lukas vertelt het om ons Jezus te tonen, die zich het grootste onrecht laat welgevallen. Ja, koninklijk de dood tegemoet gaat, als dat nodig is, om verzoening te bewerken tussen mensen onderling, en tussen God en mensen. Tegelijk wil Lukas natuurlijk niet dat het daarbij blijft. Dat wij gemakkelijk de schuld van alles geven aan Jezus en aan God en dan weer verder draaien in ons egoïstische leventje. Want dan verandert er niet werkelijk iets. Na verloop van tijd zullen de mensen dan weer een andere zondebok zoeken. Lukas vertelt ook dat het zo gaat. De discipelen van Jezus zijn later bijna allemaal ook de marteldood gestorven. Jakobus onthoofd door Herodes. Stefanus gestenigd. Petrus gekruisigd.

Jezus neemt de schuld op zich. Maar zijn onschuld is zo overduidelijk, dat als dat je doordringt, je als het goed is stil gezet wordt. En tot bekering komt. Jezus de schuld geven is één ding. Maar dat Jezus je schuld ook nog aanneemt en voor je sterft, dat is een wonder. Dat is evangelie.

Jezus ontmaskert ons. Dit verhaal over het lijden van Jezus is ontmaskerend voor de overpriesters, die blijkbaar meer om eigen macht geven dan om God. Dit verhaal is ontmaskerend voor Pilatus, die blijkbaar meer geeft om zijn populariteit dan om het recht. Dit verhaal is ontmaskerend voor het volk, de mensen, u en ik, die zich meer laten leiden door eigen belang, dan dat wij ons willen toewijden aan Jezus Christus.

Maar zo gemakkelijk kunt u zich niet van Jezus afmaken. Zo gemakkelijk als het hier lijkt te gaan is het niet. De ‘zaak Jezus’ is niet voorbij als Pilatus Jezus overgeeft aan hun wil, hun eis tot kruisiging.

Jezus zal opstaan uit de dood. Zijn zaak wordt heropend. Het volk wordt geconfronteerd met hun grote fout, dat ze hun messias, de koning der Joden, gekruisigd hebben. Ze komen daar nooit meer van af. Ze komen nooit meer van Jezus af.

Ook wij niet dus. In de kerk keert dit verhaal van Jezus proces’, van zijn lijden en sterven, elk jaar terug. We komen niet van Hem af. Want Hij leeft. In Zijn onschuld is Hij verheerlijkt en zit aan de rechterhand van God. Daar halen veel mensen nog steeds hun schouders voor op. Wijzelf ook vaak. Wat boeit het ons? We leven ons leven toch wel op onze eigen manier. Waarom zouden we oog hebben voor Hem? Wat heeft Hij ons nu nog te bieden?

Een nieuwe start. Een nieuwe weg. Een nieuw leven met God. Een keer ten goede in ons leven, weg van het geweld, weg van de schuld, weg van de woede. Dat kan alleen bestaan in een leven met Jezus, als leerling van Hem, toegewijd aan Hem, bekeerd tot Hem. Alleen dat is een verlost leven. Dan verdwijnt onze behoefte anderen de schuld te geven. Zondebokken te zoeken. Met Jezus voor ogen laat je je niet meer leiden door onderbuikgevoel, maar door Zijn liefde en zelfopoffering. Geborgen in Zijn ontferming, in Zijn koninklijke macht, hoef je jezelf niet meer te bewijzen en niet meer groot te houden, niet meer van je af te slaan en te snauwen. Als je beseft wat Jezus voor je gedaan heeft, dan blijft je leven niet meer hetzelfde.

Dan loop je ook zelf niet weg als het moeilijk wordt. Zoals Frans van der Lugt niet wegliep uit Syrië. Met alle risico’s van dien. Dat jezelf zondebok wordt. Dat je klappen op moet vangen van hen die Jezus nog niet in de ogen gekeken hebben. Laten zij dan in jouw ogen en leven Jezus zien. De wereld komt niet van Jezus af. U en ik, wij willen toch nog niet meer van Jezus af?

Amen

 

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s