Eet en drink jezelf geen oordeel…

Preek in een voorbereidingsdienst voor het Heilig Avondmaal over 1 Korinthe 11,17-34, gehouden in Everdingen.

 

Gemeente van Jezus Christus,

De tekst die we vandaag in deze voorbereidingsdienst op het Heilig Avondmaal bespreken, klinkt ons onheilspellend in de oren: ‘Want wie op onwaardige wijze eet en drinkt, die eet en drinkt zichzelf een oordeel.’ Het is een tekst die enkele keren in het formulier voor het Avondmaal herhaald wordt. Maar wat betekent het? Is aan het Avondmaal gaan gevaarlijk?

Ik moest denken aan mensen met allergieën. Voor de meeste mensen zijn pinda’s en noten een lekkernij. Pindakaas op je brood. Pinda’s in M&M’s. Noten in de muesli. In taart of diner. Maar sommige mensen zijn er allergisch voor, misschien ook wel mensen hier in de kerk. Als zij ook maar een klein stukje binnenkrijgen dat is dat levensgevaarlijk. Het werkt bijna als vergif… In de supermarkt staat op verpakkingen dan ook altijd of er noten of zelfs sporen van noten in zitten. Dat is levensbelangrijke informatie.

Nu lijkt het er in dit hoofdstuk op dat Paulus zoiets ook over het Avondmaal schrijft: Het is alleen geschikt voor bepaalde mensen. In Korinthe ging het rond het Avondmaal mis, mensen die onwaardig waren gingen aan. En dan schrijft Paulus in vers 30: ‘Daarom zijn er onder u veel zwakken en zieken, en velen zijn ontslapen.’ Hij legt hier dus een verband tussen een verkeerde Avondmaalsviering en hele concrete lichamelijke problemen: zwakte en ziekte, zelfs tot overlijden aan toe.

Als je deze teksten op je in laat werken, slaat de schrik je misschien om het hart als je aan volgende week denkt, dat ook wij Avondmaal gaan vieren. Als dat zó gevaarlijk is, durf je dan nog wel aan te gaan? Zeker in het verleden werd deze tekst ook wel aangegrepen om mensen te waarschuwen. Je moest wel héél zeker weten dat je een bekeerd mens was.  En dat was je niet zomaar. Je moest een zekere mate van heiligheid bereikt hebben. Misschien heeft u dat in uw jeugd ook wel zo gehoord, als je al ouder bent. Ik hoor wel van gemeenteleden, die nog steeds niet aan het Avondmaal dúrven.

En hebben ze daarin gelijk? Het staat hier toch maar wel: ‘Daarom zijn er onder u veel zwakken en zieken, en velen zijn ontslapen.’ In ieder geval in Paulus’ tijd was het dus gevaarlijk. Is dat nu ook nog zo?

Allereerst merk ik maar even op dat soms wel gedacht wordt dat het Avondmaal nóg gevaarlijker is, namelijk dat je jezelf een eeuwig oordeel zou kunnen eten. Namelijk dat je er zelfs door verloren zou kunnen gaan, naar de hel zou moeten, als je ‘onwaardig’ aan het Avondmaal gaat. Dat is denk ik een misverstand. Als Paulus het over het Avondmaal heeft, heeft hij het over ‘een oordeel’. Een concrete straf die God kan geven om je op het rechte pad terug te brengen. Zo gaat het verder in vers 31-32: ‘Want als wij onszelf zouden beoordelen, zouden wij niet geoordeeld worden. Maar als wij geoordeeld worden, worden wij door de Heere bestraft (=getuchtigd/terecht gewezen), opdat wij niet met de wereld veroordeeld zouden worden.’

De bestraffing waar het hier over gaat, die in Korinthe wordt gevoeld, is bedoeld om individuele christenen en de hele gemeente weer op de goede weg te krijgen. Misschien een opluchting dat je geen risico loopt op een eeuwig oordeel. Maar risico lopen op ernstige ziekte, dat is natuurlijk ook erg…

Wat is er mis in Korinthe, dat zij dit over zich afriepen? Dat moeten we ons afvragen, voor we onszelf bang maken. Want we moeten die tekst over het ‘oordeel’ wel in zijn verband lezen. Daarom lazen we ook vanaf vers 17.

In het voorgaande deel van de 1e Korinthebrief gaat Paulus in op vragen die hem gesteld zijn door de gemeente. Vanaf hoofdstuk 11 kaart Paulus een aantal zaken aan die hem na aan het hart liggen, die hij de gemeente zelf wil meegeven. In het begin van dit hoofdstuk prijst hij de gemeente dat ze hem volgen inzake de man/vrouw-verhoudingen. Daarin gaan ze respectvol met elkaar om. Mooi dat Paulus hen zo allereerst een compliment geeft. Pas in vers 17 gaat hij verder: ‘Maar in wat ik nu beveel, prijs ik u niet’. Wat is er aan de hand? Vers 18: ‘Want ten eerste hoor ik dat er als u samenkomt in de gemeente verdeeldheid onder u is.’

Bij verdeeldheid denken wij al snel aan ruzie. En die was er in de gemeente ook wel geweest. In hoofdstuk 1 kun je lezen hoe er groepen in de gemeente waren, sommigen liepen weg met Paulus, anderen met Petrus of Apollos. Maar daar gaat het hier niet over. Als we verder lezen in vers 21 staat daar: ‘Want bij het eten gebruikt iedereen van tevoren al zijn eigen avondmaal en dan heeft de één honger, terwijl de ander dronken is.’

Je moet je indenken dat de viering van het Heilig Avondmaal niet net als bij ons in een kerk plaatsvond. De eerste gemeente in Korinthe bestond uit hooguit 50 personen, die bij elkaar kwamen in een huis van één van de gemeenteleden. Dat moest wel een beetje een welvarend gemeentelid zijn, dat een flink huis had. En daar begon het probleem. In een gemiddelde huiskamer, waar men at op ligbanken, konden 10 personen tegelijk eten. Voor de andere aanwezigen bleef de ruime hal van het huis over. In de Griekse wereld was het gebruikelijk dat met de gastheer de meest aanzienlijken van het gezelschap in de eetkamer mochten. Mensen met minder status, gewone werklieden en slaven, stonden of zaten dus in de hal. Ook het eten werd zo verdeeld dat de lekkerste wijn en het beste vlees in de eetkamer stond. Het eenvoudigere eten was voor de eenvoudigere mensen.

Blijkbaar ging het zo ook als de christelijke gemeente samenkwam. Op zondagavond kwam men samen voor een dienst. Zondag was toen nog geen vrije dag, dus mensen die moesten werken, onder andere slaven, kwamen later. De rijken waren dan al aan het eten en drinken. Tot dronkenschap aan toe. Vervolgens vierde men zo Avondmaal, en er zal in de samenkomst zijn gezongen, gebeden en een preek gehouden.

Wat is daar mis mee? Paulus zegt: ‘In feite vieren jullie helemaal geen Avondmaal, of letterlijk ‘Maaltijd van de Heer’, nee het is gewoon een maaltijd als alle andere. Wat in de heidense maatschappij speelt: onderscheid tussen arm en rijk, tussen schande en aanzien, tussen hongerig en dronken, dat gaat bij jullie net zo.  Er is helemaal nergens aan te merken dat jullie broeders en zusters zijn, verbonden in Christus. Het heidense en het heilige vloeien door elkaar.’

We moeten dus goed begrijpen: Paulus spreekt deze harde teksten over onwaardig eten en drinken, over een oordeel, niet uit over individuele gemeenteleden. Over zonden waar ieder persoonlijk mee kan zitten, nee, er is in de gemeente als geheel iets grondig mis, rond de viering van het Avondmaal zelf. Het is eigenlijk niet eens meer Avondmaal wat er gevierd wordt. Alleen daarom al hoeven wij dit niet op onszelf te betrekken. Bij ons gaat er niemand dronken aan. Wij zitten in een kring: iedereen gelijk. De dingen die in Korinthe speelden, daar hebben wij gelukkig niet mee te maken.

Hoe komt het dan toch dat ook velen in onze tijd in deze tekst een waarschuwing horen? Dat heeft ermee te maken dat ons formulier zegt: De heiligheid van het Avondmaal is niet alleen in het geding bij zulke zaken als in Korinthe. Maar dat kun je breder trekken. Er zijn ook andere misstanden mogelijk. Er kunnen van allerlei zonden zijn, als gemeente, persoonlijk, waar we aan vast houden, waar we ons niet van willen bekeren. Dat zegt Paulus wel niet met zoveel woorden, maar dat ligt toch wel in het verlengde.

Ik weet niet of dat zo is. Ik vind het zelf moeilijk om die lijn zo door te trekken. Het lijkt mij heilzamer en nuttiger de richting waarop Paulus zelf wijst te gaan. Wat Paulus doet, is dat hij de gemeente opnieuw onderwijs geeft over wat het heilig Avondmaal eigenlijk is. Dat legt hij uit in de verzen 23-26. Volgende week zullen we daar in de diensten rond het Heilig Avondmaal verder bij stil staan. De hoofdlijn ervan, die is volgens mij wel heel duidelijk: Het is het ‘Avondmaal van de Heere‘, het ‘lichaam van de Heere‘, de ‘beker van de Heere‘.

Deze herhaling is veelzeggend: Het is van de Heere Jezus. Dat maakt het Avondmaal bijzonder. En juist dat is in Korinthe uit het oog geraakt. Daar was de gastheer de persoon van wie het huis was. En eten en drinken was daar gewoon eten en drinken om verzadigd te raken tot dronkenschap toe. M.a.w. het werd een menselijk gebeuren. Paulus wijst erop dat het in de samenkomst van de gemeente niet gaat om het menselijke, maar om het van de Heere zijn.

Dat moet voor ieder overal duidelijk zijn. Dat zit in het zinnetje: ‘die eet en drinkt zichzelf een oordeel, omdat hij het lichaam van de Heere niet onderscheidt.’ Dat is niet meer helder, uit het oog verloren.

Wij kunnen ons dat denk ik niet goed meer voorstellen. In onze protestantse sobere traditie is die concentratie op Jezus er altijd. Bij elke Avondmaalsviering lezen we ons uitgebreide formulier om dit helder te houden. De instellingswoorden uit 1 Korinthe 11 klinken elke keer. En bij het uitdelen van brood en wijn zeg ik het ‘het brood wat wij breken is de gemeenschap met het lichaam van Christus dat voor u gebroken is’, de drinkbeker is de gemeenschap met het bloed van Christus, dat voor u vergoten is.’

Toch kan het zijn dat zulke woorden op een gegeven moment standaard ritueel worden. Wat Paulus hier bedoeld gaat verder dan dat het over Jezus gaat, het is van de Heere, van Jezus. Het verwijst niet alleen naar Hem. Het is niet zomaar symbolisch wat we doen. Dit is Zijn tafel. Hij is de gastheer. Het is Zijn brood, Zijn wijn. Zijn lichaam. Zijn bloed. Dat de mensen in Korinthe er ziek van werden, was niet door een soort magische kracht in brood en wijn, maar omdat ze deze aanwezigheid van de Heere zelf miskenden. En daardoor niet de gemeenschap met Christus versterkten, maar afbraken.  En zoals de Bijbel zegt: Mét God leven geeft leven en vrede. De band met God breken geeft vloek en dood. Dat klinkt best hard, maar het is wat we sinds de zondeval om ons heen zien gebeuren.

Daar gaat het ten diepste om in het heilig Avondmaal: om die diepste werkelijkheid van ons leven. Wat heb je met God? Wat heb je met Jezus?

Wat in onze Bijbel uit het Grieks vertaald is met ‘onwaardig eten en drinken’, roept bij ons soms de gedachte op: ‘O, dus ik moet waardig zijn.’ En dan denken we al snel aan goed gedrag. Je waardig gedragen. Als een nette christen. Zoals God het wil. Maar Paulus bedoelt met dat woord ‘onwaardig’ iets anders. Je zou het in het Nederlands ook kunnen vertalen met: ‘onverschillig’. De mensen in Korinthe weten niet waar ze mee bezig zijn als ze het Avondmaal vieren. Ze zijn er zich niet meer bewust van dat ze met iets heiligs te maken hebben, ja, met Jezus zelf.

Want als ze zich daarvan bewust waren, zouden ze zich wel anders gedragen. Dan zou het niet zo gaan als nu, dat er verdeeldheid is, onderscheid tussen arm en rijk, verschil in status op grond van sociale afkomst en bezit. Als je beseft dat het pure genade is dat je mag delen in het offer dat Jezus bracht voor de zonden, dan vallen dat soort onderscheidingen weg. Dat haalt je eigenwaan en eigen aanzien onderuit.

Wat wij vandaag de dag van dit gedeelte kunnen leren, zeker in een week van voorbereiding, is dus allereerst of wij ons ervan bewust zijn dat het in het heilig Avondmaal om Jezus gaat. Dat Hij het is die ons volgende week aan Zijn tafel uitnodigt. Of we nu grote zondaren zijn of niet. En of wij het onszelf waardig vinden of niet. Hij nodigt ons uit. Het draait om Hem. Als we dat goed in onze knopen is er geen enkele reden om bang te zijn voor het heilig Avondmaal.

In het verleden werd nog wel eens gedacht dat een week van voorbereiding er was, zodat je de afweging kan maken: mag ik wel of niet aangaan? Kan ik wel of niet aangaan? Nu is het inderdaad zo dat Paulus oproept tot zelfonderzoek in vers 28: ‘Laat ieder mens zichzelf beproeven en laat hij zó eten van het brood en drinken uit de drinkbeker.’ Let goed op: Paulus zegt niet: Laat ieder zichzelf beproeven en eventueel wegblijven van de tafel als er nog het nodige aan schort bij jezelf. Nee: ‘laat ieder zichzelf beproeven én laat hij zó eten van het brood en drinken uit de drinkbeker.’

Voor Paulus is de zelfbeproeving er om ons te richten op Jezus Christus en vervolgens zó aan tafel te gaan. Wegblijven van de tafel van de Heer is helemaal geen optie. Zelfs tegen de Korinthiërs zegt Paulus niet: Vier voorlopig maar even geen Avondmaal, dat kan niet in jullie toestand. Nee, jullie moeten Avondmaal vieren! Juist nu! Want als er iets is wat de toestanden in jullie gemeenten kan repareren, het elkaar werkelijk als broeders en zusters in Jezus Christus aanvaarden, dan is het wel gezamenlijk deel hebben aan lichaam en bloed van Christus.

Ze hebben niet te veel Avondmaal gevierd, dat het zo toegaat in de gemeente, dat ze ziek en zwak zijn, lichamelijk en in het geloof, ze hebben het te weinig echt/bewust gevierd. En misschien is bij ons ook wel zo. Ik vind het zelf best moeilijk om het in mijn leven, mijn gedrag persoonlijk, maar ook mijn omgang met u als gemeente werkelijk te laten draaien om Jezus. In keuzes die ik maak, zit vaak zoveel van mijzelf, van dubbelzinnige motivatie, van eerzucht, van eigen mening en vooroordeel. Werkelijk Jezus volgen, op Hem gaan lijken, daar komt soms zo weinig van. Ik hoop dat het voor u anders is, maar ik vrees dat wij als mensen daarin gelijk zijn. Ons leven laten draaien om Jezus, dichtbij Hem blijven, en daaruit onze keuzes en ons gedrag laten voortvloeien, daarvoor heeft Jezus nu juist het Heilig Avondmaal ingesteld.

Als we die kwetsbaarheid en dat gebrek bij onszelf merken, moeten we niet denken: ‘Dan mag ik niet aan het Avondmaal. Dan ben ik Hem niet waardig.’ Dan moet je juist zeggen: ‘Ik moet naar het Avondmaal. Want daar helpt Jezus mij weer om Hem in het middelpunt van mijn leven te zetten. Daar aan het Avondmaal proef en tast en zie en hoor ik weer waar het om werkelijk om gaat in mijn leven: Om Zijn genade voor mij, Zijn liefde die mijn zonden vergeeft, Jezus zelf die mij draagt tot in het eeuwige leven.’

Dat we het Avondmaal maar een paar keer per jaar vieren, is in feite veels te weinig. Jammer genoeg hebben deze teksten van Paulus het tegenovergestelde bewerkstelligt, van wat hij wilde. Terwijl de vroege kerk het Avondmaal wekelijks vierde, uit het bewustzijn dat het de kern is van alles waar de kerk over gaat, namelijk over de aanwezigheid van Jezus in ons leven, is het uit angst voor het heilige ervan langzamerhand teruggebracht tot 4x per jaar, en dan nog met de nodige Avondmaalsmijding: vroeger dat mensen niet aandurfden, nu dat sommigen uit de kerk wegblijven.

Géén Avondmaal vieren. Dat is pas echt zonde. Dat is in feite een directe ongehoorzaamheid aan het gebod van Jezus zelf: ‘Doe dat tot Mijn gedachtenis’. Doe dat.

Niet zomaar. Niet uit blinde gehoorzaamheid. Nee, als we het bewust vieren. Zoals Paulus ons hier doorgeeft. Dan gaat daar zegen van uit. In die zin is de vergelijking met een medicijn wel te maken. Als je medicijnen onoordeelkundig gebruikt, dan kan het gevaarlijk zijn. Nooit zomaar een handje pillen achterover slaan. Je moet altijd de bijsluiter lezen: wat is de juiste dosering? Hoe is het bedoeld? Nadat je dat hebt gelezen, moet je ze vervolgens wel slikken om erdoor genezen te worden.

Zo is het ook met het Avondmaal: deelnemen aan het Avondmaal is goed voor ons, als we weten wat we doen. Wees er bewust mee bezig deze week. Wees er niet bang voor. Het nemen van brood en wijn bepaalt ons weer bij waar het om gaat in het leven. Om Jezus Christus onze Heere. Het is Zijn tafel. Hij is de gastheer. En door deel te nemen aan Zijn tafel, worden we des te krachtiger aan Hem verbonden. En zo kan Hij werken in ons leven. Ons vernieuwen van binnenuit.

In Korinthe verwacht Paulus daarvan hele praktische gevolgen: ‘Wacht op elkaar, en als je honger hebt, eet dan gewoon eerst thuis’. Door concentratie op Christus, komt ook de omgang met elkaar in een nieuw licht te staan. Vallen menselijke vooroordelen en statusverschillen weg. De gemeente wordt er werkelijk beter van. Dat is Paulus’ boodschap: Niet: wees bang voor het heilig Avondmaal! Maar: verwacht er, om Jezus’ wil, het beste van!

Amen

Advertenties

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s